1. Anasayfa
2. Sayfalar
3. Zeytin Ağacının One Health Perspektifindeki Rolü: Küresel Sağlık ve Sürdürülebilirlik İçin Bütüncül Bir Yaklaşım

26 Kasım Dünya Zeytin Günü anısına, zeytin ekosisteminin küresel sağlık, çevresel sürdürülebilirlik ve gıda güvenliği açısından taşıdığı stratejik önemi vurgulamak amacıyla kaleme aslınan “Olive tree at the intersection of environment, public health, and One Health: a sustainable path to global wellbeing (Çevre, halk sağlığı ve Tek Sağlık kavramlarının kesiştiği noktada zeytin ağacı: küresel refaha giden sürdürülebilir bir yol)" başlıklı kapsamlı çalışmayı inceledik. Bu inceleme, zeytin ağacının insan sağlığı, hayvan beslemesi ve çevresel ekosistemler üzerindeki çok yönlü etkilerini bütüncül bir bakış açısıyla ortaya koymakta; One Health yaklaşımı çerçevesinde zeytinin geleceğin sürdürülebilir gıda sistemlerindeki kritik rolünü bir kez daha gözler önüne sermektedir.

Zeytin Ağacının One Health Perspektifindeki Rolü: Küresel Sağlık ve Sürdürülebilirlik İçin Bütüncül Bir Yaklaşım

Zeytin ağacı, Akdeniz kültürünün kadim bir unsuru olmanın ötesinde, günümüzde insan sağlığı, hayvan beslenmesi ve çevresel sürdürülebilirlik ekseninde şekillenen One Health yaklaşımının somut bir örneği olarak öne çıkmaktadır. Bu kapsamlı çalışma, zeytin ve zeytinyağının çok boyutlu etkilerini inceleyerek, bu ürünlerin yalnızca bir besin değil; küresel sağlık, ekolojik denge ve sürdürülebilir tarım açısından stratejik bir bileşen olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma ayrıca zeytinyağı üretim süreçlerinin oluşturduğu yan ürünlerin, döngüsel ekonomi ve çevresel yönetim açısından düşündüğümüzden çok daha büyük bir değer zinciri yarattığını göstermektedir. 

İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkiler: Antioksidan, Anti-enflamatuvar ve Kardiyoprotektif Bir Güç

Makaleye göre zeytinyağının insan sağlığı üzerindeki güçlü etkileri, özellikle yüksek oleik asit, polifenoller, tokoferoller ve fitosteroller gibi biyoaktif bileşenlerin sinerjisiyle açıklanmaktadır. Bu bileşenler:

• Oksidatif stresi azaltarak hücresel hasarı önler,
• COX-1 ve COX-2 enzimlerini baskılayarak ibuprofen benzeri anti-enflamatuvar etki gösterir,
• LDL oksidasyonunu azaltıp HDL fonksiyonlarını iyileştirerek kardiyovasküler riskleri düşürür,
• Endotel fonksiyonunu destekleyerek damar sağlığını korur,
• Fenolik bileşenler aracılığıyla Alzheimer ve Parkinson gibi nörodejeneratif hastalıklara karşı koruyucu etki sağlar.

Özellikle oleuropein, oleocanthal ve hidroksitirosol gibi bileşikler, hem antioksidan hem anti-inflamatuvar mekanizmalarla çok boyutlu bir sağlık kalkanı oluşturmaktadır. Klinik çalışmalar, Akdeniz diyetindeki zeytinyağı tüketiminin kalp-damar hastalıklarında %31’e kadar risk azalması sağladığını ortaya koymaktadır. 

Hayvan Sağlığı ve Beslemede Katma Değer: Zeytin Yan Ürünlerinin Fonksiyonel Kullanımı

Zeytinyağı üretiminin yan ürünleri—pirina, çekirdek, yaprak, karasuyun işlenmiş fraksiyonları—hayvansal üretimde önemli bir kaynak hâline gelmektedir. Çalışma, bu yan ürünlerin:

• Sığır ve koyunlarda süt yağ asidi profilini iyileştirdiğini,
• Bağırsak mikrobiyotasını zenginleştirdiğini,
• Somatik hücre sayısını düşürerek meme sağlığını güçlendirdiğini,
• Kanatlılarda yumurta kalitesini ve etin MUFA/PUFA içeriğini artırdığını,
• Antioksidan kapasiteyi yükselterek stres direncini artırdığını ortaya koymaktadır.

Bu yönüyle zeytin yan ürünleri, hayvan beslenmesinde “doğal fonksiyonel yem” niteliği taşımakta ve hem verim hem ürün kalitesine anlamlı katkılar sunmaktadır. Aynı zamanda antibiyotik ihtiyacını azaltarak antimikrobiyal dirençle mücadeleyi desteklemektedir. 

Çevresel Sürdürülebilirlik ve İklim Dayanıklılığı: Zeytin Ekosisteminin Stratejik Rolü

Zeytin ağacı, çevresel açıdan güçlü ve sürdürülebilir bir agroekosistem oluşturur. Çalışmanın bulgularına göre zeytin tarımı:

• Yıllık hektar başına 2.2 ton karbon tutarak iklim değişikliğinin etkilerini azaltır,
• Erozyonu önler, toprak organik maddesini artırır,
• Biyoçeşitliliği destekleyen bir habitat sağlar,
• Düşük su tüketimiyle yarı kurak bölgelere uygun, iklim dirençli bir model sunar.

Yan ürünlerin biyogaz, biyokömür, organik gübre ve biyoplastik üretiminde kullanılması ise sektörü tam anlamıyla döngüsel ekonominin merkezine yerleştirmektedir. Özellikle karasuyun anaerobik sindirimi ile biyogaz üretimi, hem çevre kirliliğini azaltmakta hem de enerji verimliliğini artırmaktadır. 

Küresel Gıda Güvenliği Perspektifi: One Health Çerçevesinde Zeytin Sektörünün Önemi

Makalede ortaya konan çerçeveye göre zeytin ağacı, One Health yaklaşımının kesişim noktasında benzersiz bir örnek sunmaktadır. İnsan, hayvan ve çevre sağlığı arasındaki bu güçlü bağ:

• Akdeniz beslenme kültürünün sağlık avantajlarından,
• Tarımsal üretimde verimliliği artıran hayvan besleme modellerine,
• Karbon tutma ve biyoçeşitlilik destekleyen ekosistem hizmetlerine kadar çok geniş bir alanı kapsamaktadır.

Bu bütüncül yapı, zeytinin yalnızca ekonomik bir ürün değil; küresel sağlık, sürdürülebilir kalkınma ve ekolojik direncin stratejik bir parçası olduğunu göstermektedir. 

Sonuç: Sürdürülebilir Bir Gelecek İçin Zeytin Ekosisteminin Stratejik Değeri

Çalışmanın genel değerlendirmesine göre zeytin sektörü, sürdürülebilir tarım, sağlıklı beslenme ve çevresel korumanın kesişiminde yer alan benzersiz bir model sunmaktadır. Zeytin ağacı ve yan ürünlerinin çok yönlü katkıları:

• Toplum sağlığına,
• Hayvansal üretimin kalitesine,
• Çevresel döngülerin korunmasına ve karbon yönetimine,
• Döngüsel ekonomi olanaklarına

eş zamanlı katkı sağlayarak bütüncül ve dirençli bir gıda sisteminin temellerini güçlendirmektedir. Bu nedenle, iklim değişikliğinin tehdit ettiği gelecekte zeytin ekosisteminin rolü hem Türkiye hem Akdeniz havzası hem de küresel gıda sistemleri için kritik bir öneme sahiptir. 

Kaynak: Katsafadou AI, Prodromou SI, Aalizadeh R, White JC, Thomaidis NS, Vizirianakis IS, Anastas PT, Kyriakides TC, Pastides H, Piscitelli P, Colao A, Thompson DC and Vasiliou V (2025) Olive tree at the intersection of environment, public health, and One Health: a sustainable path to global wellbeing. Front. Public Health. 13:1658525. doi: 10.3389/fpubh.2025.1658525